Alyan ve Allen anahtarları, baş bölümünde iç altı köşe yuva bulunan vida ve civataları sıkmak veya gevşetmek için kullanılır. Doğru anahtar seçiminde bağlantının dış çapına değil, vida başındaki iç altı köşe yuvanın ölçüsüne bakılmalıdır. Anahtar bağlantıya boşluk yapmadan yerleşmeli ve ölçü sistemi bağlantıyla uyumlu olmalıdır.
Tuğra Hırdavat alyan ve Allen anahtarları kategorisinde kısa boy ve uzun boy L tipi anahtarlar, T saplı modeller, tekli ürünler, metrik takımlar ve SAE ölçülü Allen anahtarları bulunur. Farklı anahtar türlerini birlikte karşılaştırmak için anahtarlar ve lokma takımları kategorisine dönebilirsiniz.
Alyan anahtarı seçerken önce bağlantı profilinin gerçekten iç altı köşe olduğu doğrulanmalıdır. Ardından yuvanın ölçüsü, metrik veya SAE sistemi, bağlantıya erişim mesafesi ve anahtarın kullanım biçimi belirlenmelidir. Yalnızca anahtarın bağlantıya girmesi doğru ölçü seçildiğini göstermez. Anahtar yuva içinde hareket ediyor veya boşluk yapıyorsa ölçü yeniden kontrol edilmelidir.
| Kontrol noktası | Ne belirlenir? | Yanlış seçimde ne olur? |
|---|---|---|
| Bağlantı profili | Yuvanın iç altı köşe, Torx veya başka bir profil olup olmadığı | Anahtar bağlantıya tam oturmaz ve yuva zarar görebilir |
| Anahtar ölçüsü | İç altı köşe yuvaya girecek çalışma ucunun ölçüsü | Küçük anahtar boşluk yapar, büyük anahtar yuvaya girmez |
| Ölçü sistemi | Bağlantının metrik veya SAE ölçülü olduğu | Yakın görünen fakat tam oturmayan ölçü kullanılabilir |
| Anahtar uzunluğu | Bağlantıya ulaşmak için kısa veya uzun gövde gerekip gerekmediği | Bağlantıya erişilemez veya çevredeki parçalar çalışmayı engeller |
| Sap biçimi | L tipi veya T saplı anahtarın daha uygun olup olmadığı | Çalışma alanına veya kullanım biçimine uygun olmayan ürün seçilir |
| Tekli veya takım | Tek ölçü mü, farklı ölçüler mi gerektiği | Gerekli ölçü takımda bulunmayabilir veya kullanılmayacak ürünler alınabilir |
Türkiye’de alyan ve Allen ifadeleri, iç altı köşe yuvalı bağlantılarda kullanılan aynı anahtar grubunu anlatmak için birlikte kullanılır. İmbus ifadesi de iç altı köşe bağlantılar için kullanılan isimlerden biridir. Ürün seçerken kullanılan isimden çok anahtarın profilinin ve ölçüsünün bağlantıyla eşleşmesi önemlidir.
Bir ürünün adında yalnızca “altı köşe” ifadesinin bulunması da yeterli değildir. Alyan anahtarı vida başının içindeki altı köşe yuvaya girer. Lokma veya sabit anahtar ise dıştan altı köşe somun ve civata başlarını kavrar. İç ve dış altı köşe aynı çalışma sistemi değildir.
Metrik alyan anahtarlarında ölçü milimetre olarak belirtilir. 2 mm, 2,5 mm, 3 mm, 4 mm, 5 mm veya 6 mm gibi değerler çalışma ucunun ölçüsünü ifade eder. SAE ürünlerde ise 5/32, 3/16, 1/4 veya 9/16 gibi inç tabanlı ölçüler kullanılır.
Metrik ve SAE anahtarlar birbirinin doğrudan karşılığı değildir. İki ölçü birbirine yakın görünebilir ancak bağlantıya aynı hassasiyetle oturmayabilir. SAE bağlantıda yakın bir metrik anahtar veya metrik bağlantıda yakın bir SAE anahtar kullanmak, bağlantı yuvasının köşelerini zorlayabilir.
| Ölçü sistemi | Örnek gösterim | Seçim kuralı |
|---|---|---|
| Metrik | 2 mm, 2,5 mm, 4 mm, 6 mm | Milimetre ölçülü iç altı köşe bağlantıyla eşleştirilir |
| SAE / inç | 5/32, 3/16, 1/4, 9/16 | İnç ölçülü iç altı köşe bağlantıyla eşleştirilir |
Alyan anahtarının ölçüsü, bağlantı elemanının vida çapını değil, baş bölümündeki iç altı köşe yuvanın ölçüsünü belirtir. Bu nedenle M6, M8 veya M10 ifadesinden yola çıkarak kullanılacak alyan anahtarı doğrudan tahmin edilmemelidir.
Aynı diş çapına sahip bağlantı elemanları farklı baş biçimlerine, ürün standartlarına veya yuva ölçülerine sahip olabilir. Doğru anahtar ölçüsü ürün teknik bilgisinden, üretici tablosundan veya bağlantı yuvasının gerçek ölçümünden belirlenmelidir.
| Elinizdeki bilgi | Anahtar seçmek için yeterli mi? | Ne yapılmalı? |
|---|---|---|
| Yalnızca vida çapı biliniyor | Hayır | Vida başındaki iç altı köşe yuva ölçüsü belirlenmeli |
| Yalnızca ürünün görüntüsü var | Genellikle hayır | Profil ve ölçü fiziksel olarak kontrol edilmeli |
| İç yuva ölçüsü ve sistem biliniyor | Evet | Aynı ölçüde metrik veya SAE anahtar seçilmeli |
Kısa boy ve uzun boy ifadeleri anahtarın çalışma ölçüsünü değil, gövde uzunluğunu tanımlar. Aynı ölçüdeki kısa ve uzun alyan anahtarı aynı bağlantı profiline oturabilir ancak bağlantıya erişim ve anahtarı çevirme biçimi farklılaşır.
Kısa boy ürünler sınırlı çalışma alanlarında veya uzun kolun çevredeki parçalara çarpabileceği bağlantılarda değerlendirilebilir. Uzun boy anahtarlar daha derindeki bağlantılara ulaşmaya yardımcı olabilir ve kullanıcının anahtarı farklı bir noktadan kavramasını sağlar. Bununla birlikte uzun kol kullanılması, bağlantıya sınırsız kuvvet uygulanabileceği anlamına gelmez.
| Çalışma durumu | Değerlendirilebilecek yapı | Kontrol noktası |
|---|---|---|
| Çevresi sınırlı bağlantı | Kısa boy alyan anahtarı | Anahtarın çalışma alanında çevrilebilmesi |
| Daha derindeki bağlantı | Uzun boy alyan anahtarı | Gövdenin bağlantıya ulaşabilmesi |
| Farklı konumlarda genel bakım | Ölçü ve uzunlukları kapsayan takım | Takımda ihtiyaç duyulan ölçülerin bulunması |
T saplı alyan anahtarlarında çalışma ucu sabit bir sapla birlikte sunulur. Sap yapısı anahtarın avuç içinde farklı biçimde tutulmasına ve bağlantının kontrollü şekilde çevrilmesine yardımcı olabilir. Özellikle aynı ölçüyle tekrarlanan montaj ve bakım işlemlerinde tekli T saplı ürünler değerlendirilebilir.
T saplı ürün seçerken çalışma ucunun ölçüsü kadar gövde uzunluğu da kontrol edilmelidir. Örneğin 4 x 140 veya 10 x 220 gibi ifadelerde ilk değer çalışma ölçüsünü, ikinci değer ise ürünün belirtilen uzunluk bilgisini gösterebilir. Ürün adındaki ölçüler satın alma öncesinde teknik detaylarla birlikte değerlendirilmelidir.
T sap, bağlantının izin verdiğinden daha fazla kuvvet uygulanması için bir gerekçe değildir. Aşırı kuvvet bağlantı yuvasına, anahtara veya bağlanan parçaya zarar verebilir.
Düzenli olarak aynı ölçüde bağlantıyla çalışan kullanıcılar için tekli alyan anahtarı yeterli olabilir. Mobilya kurulumu, makine bakımı, atölye işleri veya farklı bağlantılarla yapılan montajlarda ise birden fazla ölçü içeren takım seçenekleri değerlendirilebilir.
Takım seçiminde yalnızca parça sayısına bakılmamalıdır. Ölçü aralığı, metrik veya SAE sistemi, kısa ya da uzun yapı ve gerçekten kullanılacak ölçülerin sette bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
| İhtiyaç | Daha uygun seçenek | Kontrol edilecek bilgi |
|---|---|---|
| Aynı ölçüyle tekrarlanan çalışma | Tekli anahtar | Ölçü, uzunluk ve sap biçimi |
| Farklı metrik ölçülerle çalışma | Metrik alyan takımı | Takımın başlangıç ve bitiş ölçüleri |
| İnç ölçülü bağlantılar | SAE Allen takımı | İhtiyaç duyulan kesirli inç ölçüleri |
| Sahada taşınacak genel takım | Kasetli veya tutuculu takım | Ölçülerin düzenli saklanması ve eksik ölçü bulunmaması |
Alyan anahtarının çalışma ucu altı düz kenarlı iç altı köşe profilindedir. Torx anahtarında ise altı loblu, yıldız benzeri farklı bir profil bulunur. T20, T25 veya T30 gibi Torx ölçüleri ile 4 mm, 5 mm veya 6 mm gibi alyan ölçüleri aynı sistem değildir.
Torx anahtarı alyan bağlantıda, alyan anahtarı da Torx bağlantıda kullanılmamalıdır. Yanlış profil bağlantıya kısmen girebilir ancak yüzeylere doğru biçimde oturmaz. Direnç arttığında anahtar kayabilir ve vida başındaki yuva zarar görebilir.
Hayır. Manuel alyan anahtarı el gücüyle kullanılan L tipi veya T saplı bir alettir. Alyan bits uç ise uygun bits tutucu, tornavida gövdesi veya vidalama makinesiyle kullanılmak üzere tasarlanmış değiştirilebilir uçtur.
Matkap veya vidalama makinesiyle kullanılacak ürün aranıyorsa alyan bits uçları kategorisi incelenmelidir. Manuel kullanım için ise bu sayfadaki L tipi ve T saplı alyan anahtarları değerlendirilmelidir.
Anahtar bağlantı yuvasına mümkün olduğunca tam yerleştirilmelidir. Ucun yalnızca küçük bir bölümüyle kuvvet uygulamak, yükün sınırlı bir yüzeye binmesine neden olabilir. Bağlantıda kir, boya veya yabancı madde bulunuyorsa anahtarın tam oturması engellenebilir.
Çalışma ucunun köşeleri aşınmış veya yuvarlanmış bir anahtarla bağlantı zorlanmamalıdır. Anahtar kayıyor, dönüyor fakat vida hareket etmiyor veya yuva içinde belirgin boşluk oluşuyorsa daha fazla kuvvet uygulamadan önce profil ve ölçü yeniden kontrol edilmelidir.
Alyan anahtarı fiyatları; ürünün çalışma ölçüsüne, kısa veya uzun yapısına, L tipi ya da T saplı olmasına, tekli veya takım halinde sunulmasına, takım içindeki parça sayısına, metrik veya SAE sistemine, üretim özelliklerine ve markaya göre değişebilir.
Fiyat karşılaştırması yapılırken yalnızca takımın kaç parçadan oluştuğuna bakılmamalıdır. İhtiyaç duyulan ölçüler, ürün uzunlukları ve ölçü sisteminin bağlantılarla uyumu birlikte değerlendirilmelidir. Kullanılmayacak ölçülerden oluşan daha büyük bir takım, doğru ölçüleri içeren daha küçük bir takımdan daha işlevsel değildir.
Türkiye’de iki ifade çoğunlukla iç altı köşe bağlantılarda kullanılan aynı anahtar grubunu tanımlar. Seçimde ürün adından çok profil, ölçü ve metrik ya da SAE sistemi kontrol edilmelidir.
4 mm değeri, anahtarın iç altı köşe bağlantıya giren çalışma ucunun ölçüsünü ifade eder. Anahtar 4 mm ölçülü yuvayla eşleştirilmelidir.
Yalnızca M6 diş çapına bakarak kesin alyan ölçüsü belirlenmemelidir. Baş biçimi ve iç altı köşe yuva ölçüsü kullanılan civata standardına göre değişebilir. Civatanın teknik bilgisi veya gerçek yuva ölçüsü kontrol edilmelidir.
Metrik anahtarlar milimetre, SAE anahtarlar kesirli inç ölçüleriyle belirtilir. Birbirine yakın görünseler de doğrudan birbirlerinin yerine kullanılmamalıdır.
Seçim bağlantının konumuna göre yapılmalıdır. Sınırlı çalışma alanında kısa, daha derindeki bağlantılarda uzun boy ürün değerlendirilebilir. Ölçü her iki durumda da bağlantıyla aynı olmalıdır.
T saplı modeller, anahtarın avuç içinde farklı biçimde tutulmasına ve aynı ölçüdeki bağlantılarda kontrollü çalışma yapılmasına yardımcı olur. Seçimde çalışma ölçüsü ve gövde uzunluğu birlikte kontrol edilmelidir.
Kullanılmamalıdır. Torx altı loblu, alyan ise iç altı köşe profile sahiptir. Yanlış profil bağlantıya veya anahtara zarar verebilir.
Sürekli aynı ölçüyle çalışan kullanıcı için tekli anahtar yeterli olabilir. Farklı ölçülerde bakım ve montaj yapan kullanıcılar için ihtiyaç duyulan ölçüleri içeren takım daha uygun olabilir.
Daha fazla kuvvet uygulanmamalıdır. Anahtarın ölçüsü, metrik veya SAE sistemi, çalışma ucundaki aşınma ve vida yuvasındaki hasar kontrol edilmelidir.
L tipi veya T saplı manuel anahtarlar vidalama makinesine takılmak için tasarlanmaz. Makineyle kullanım için bağlantı ölçüsüne uygun alyan bits uç veya uygun sistem ürünü seçilmelidir.
Bağlantının iç altı köşe profilini, metrik veya SAE ölçüsünü ve çalışma alanını belirledikten sonra kısa, uzun ve T saplı alyan anahtarlarını karşılaştırabilirsiniz. Aynı ölçüyle çalışıyorsanız tekli ürünleri, farklı ölçülere ihtiyaç duyuyorsanız takım seçeneklerini inceleyerek uygun ürünü sepetinize ekleyin.
0
)